ჟურნალისტის უფლებებს საქართველოში სოციალური სამართლიანობის ცენტრი იცავს. გავრცელებული ინფორმაციით, 2026 წლის 1 აპრილს აზერბაიჯანის პროკურატურამ სადიგოვის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა შეწყვიტა და ამის შესახებ საქართველოს აცნობა. 2 აპრილს ეს ინფორმაცია აფგან სადიგოვმა შეიტყო. 3 აპრილს სასამართლომ გააუქმა მის მიმართ გირაო და გადაადგილების შეზღუდვა. 4 აპრილს, საღამოს, სადიგოვი დააკავეს და 5 აპრილს, გამთენიისას, გამართულ სასამართლო პროცესზე გადაწყდა მისი აზერბაიჯანში გაძევება. ⁵

2. აფგან სადიგოვის საქმეში საქართველოს სახელმწიფოს მიერ განხორციელებული ქმედებები არის საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა სამართლის დარღვევა: 

2.1. დროებითი ღონისძიების უგულებელყოფა და ხელშეშლა ინდივიდუალური საჩივრის უფლების განხორციელებაში

ევროპული სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესის თანახმად, დროებითი ღონისძიება არის გადაუდებელი მექანიზმი, რომელიც გამოიყენება მხოლოდ იმ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც მომჩივანი დგას კონვენციური უფლებისთვის გამოუსწორებელი ზიანის მიყენების ისეთი გარდაუვალი რისკის წინაშე, რომელიც, თავისი ბუნებიდან გამომდინარე, არ ექვემდებარება რეპარაციას, აღდგენას ან ადეკვატურ კომპენსაციას. პრაქტიკაში, დროებითი ღონისძიება გამოიყენება იშვიათად ხდება და ძირითადად ეხება გაძევებას და ექსტრადიციას, თუმცა, ამ შემთხვევაშიც კი, დროებითი ღონისძიება გამოიყენება მაშინ, როდესაც არსებობს რისკი, რომ სახელმწიფოში, რომლისთვისაც პირის გადაცემა მოხდება, დაირღვევა მომჩივნის სიცოცხლის უფლება ან/და იქ მომჩივანი დაექვემდებარება არასათანადო მოპყრობას. ⁶

ის ფაქტი, რომ აზერბაიჯანის პროკურატურამ სისხლის სამართლის საქმე შეწყვიტა, არ ნიშნავს, რომ მას აღარ ემუქრება საფრთხე აზერბაიჯანში. სადიგოვი კვლავ რჩებოდა პოლიტიკური ნიშნით დევნილ ჟურნალისტად აზერბაიჯანის ხელისუფლების მხრიდან და კვლავ არსებობდა ის რისკი, რის გამოც დროებითი ღონისძიება შესახებ გადაწყვეტილება იქნა მიღებული ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ. აღსანიშნავია, რომ სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშეც, ეროვნულ სასამართლოს ეკისრებოდა ვალდებულება, შეეფასებინა აზერბაიჯანში სადიგოვისთვის მიმართ არსებული რისკები, ნაცვლად ამისა, აზერბაიჯანის პროკურატურის მიერ სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტის ფაქტი, სახელმწიფომ გამოიყენა სტრასბურგის სასამართლოს აკრძალვის გვერდის ავლისთვის და აღნიშნული მიიჩნია შესაბამის საფუძვლად, რათა მომხდარიყო სადიგოვის გაძევება აზერბაიჯანში. ⁷

გაძევების, როგორც სამართლებრივი მექანიზმის, გამოყენება არის მანიპულაცია, რათა სახელმწიფომ თავი აარიოდოს ევროპული კონვენციით ნაკისრი საერთაშორისო ვალდებულებების შესრულებას და შექმნას „კანონიერების ილუზია“. ევროპული სასამართლო აღნიშნავს, რომ კონვენციით ნაკისრი ვალდებულებები არ უნდა იქცეს ილუზორულად. ⁸

ყოველივე ზემოთ განხილულიდან გამომდინარე, აფგან სადიგოვის ქვეყნიდან გაძევება იქ, სადაც თავად ღონისძიების გამოცემის ფაქტი მიუთითებდა „გამოუსწორებელი ზიანის მიყენების გარდაუვალ რისკზე“, ვერ გამართლდება. 

ამასთან, კონვენციის 34-ე მუხლით (ინდივიდუალური საჩივრის უფლება), ხელშემკვრელი სახელმწიფოები იღებენ ვალდებულებას, თავი შეიკავონ ნებისმიერი ქმედებისგან ან უმოქმედობისგან, რამაც შეიძლება ხელი შეუშალოს განმცხადებლის საჩივრის უფლების ეფექტიანად განხორციელებას. ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მიერ დროებითი ღონისძიებების შეუსრულებლობა უნდა ჩაითვალოს სასამართლოსთვის განმცხადებლის საჩივრის ეფექტიანად განხილვისა და მისი უფლების ეფექტიანად განხორციელების ხელშეშლად და, შესაბამისად, 34-ე მუხლის დარღვევად.⁹ შესაბამისად, სადიგოვის აზერბაიჯანში გაძევება, ასევე შეიძლება იწვევდეს კონვენციის 34-ე მუხლის დარღვევას. 

[...] ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, აფგან სადიგოვის საქმეზე უმნიშვნელოვანესი გადაწყვეტილება მიიღო და სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესის საფუძველზე, დროებითი ღონისძიების ფარგლებში საქართველოს დევნილი ჟურნალისტისა და რედაქტორის, აფგან სადიგოვის აზერბაიჯანში ექსტრადიცია აუკრძალა, სანამ მისი საქმე არსებითად არ გადაწყდება სტრასბურგის სასამართლოში. [...]“). ¹¹

ევროპული სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფოს არ აქვს უფლება ჩაანაცვლოს სტრასბურგის სასამართლოს შეფასება საკუთარით. ¹² სადიგოვის შემთხვევაში, საქართველოს ხელისუფლებამ სწორედ ეს გააკეთა: მან დამოუკიდებლად გადაწყვიტა, ვინაიდან აზერბაიჯანმა ექსტრადიციის მოთხოვნა გააუქმა, „საფრთხეც გაქრა“. თუმცა სტრასბურგის სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, სანამ ევროპული სასამართლო არ დარწმუნდება საფრთხის არ არსებობაში, სახელმწიფო ვალდებულია დაემორჩილოს 39-ე წესით მიღებულ გადაწყვეტილებას. ახალი გარემოების შემთხვევაში (ამ საქმეში სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტა და ექსტრადიციის საფუძვლის გაუქმება), სახელმწიფოს ეს მასალები სტრასბურგის სასამართლოსთვის უნდა წარედგინა და დაეცადა შესაბამისი უკუკავშირისთვის.¹³ შესაბამისად, სადიგოვის გაძევება ევროპული სასამართლოს ინფორმირების გარეშე არის ამ პროცედურული ვალდებულების დარღვევაც.

2.2. სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებული პოსტის გამო ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოების საფუძვლით სადიგოვის დაკავების უკანონობა  

ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ თავიანთი საჯარო ფუნქციიდან გამომდინარე, პოლიციელები, როგორც სახელმწიფო ინსტიტუტის წარმომადგენლები, უნდა ფლობდნენ თმენის გაცილებით მაღალ ვალდებულებას კრიტიკის მიმართ, ვიდრე ჩვეულებრივი მოქალაქეები. ¹⁷ სადიგოვის პოსტი მიმართული იყო არა კონკრეტული პიროვნების, არამედ ინსტიტუციური კრიტიკისკენ. ევროპული სასამართლოს თანახმად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ტოლერანტობა უნდა იქნეს გამოვლენილი იმ პირების მიმართ, რომლებიც გამოთქვამენ კრიტიკულ მოსაზრებებს, თუნდაც ეს მოსაზრებები, გამოხატული იყოს ემოციური ფორმით. ¹⁸ სტრასბურგის სასამართლოს, მათ შორის, საქართველოსთან მიმართებით მიღებულ გადაწყვეტილებაში აქვს განმარტებული, რომ თუ ადამიანის ქმედება (ამ შემთხვევაში, მისი გამოხატვა Facebook პოსტის საშუალებით) არც ძალადობრივია, არც მიზნად ისახავს ძალადობას, არც აქვს რესურსი, გადაიზარდოს მოვლენათა ესკალაციაში, ამ პირის წინააღმდეგ დაკავების ინიციირება უკანონოა. ¹⁹

ხაზგასასმელია, სადიგოვის მიმართ სანქციის არაპროპორციულობა. სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებული პოსტის გამო პირის დაკავება, დაჯარიმება, საქართველოში შემოსვლის აკრძალვა 3 წლის ვადით და მისი ქვეყნიდან გაძევება, როდესაც ცნობილია, რომ მას წარმოშობის ქვეყანაში შეუქცევადი ზიანი ემუქრება, შეიძლება იწვევდეს ევროპული კონვენციის მე-18 მუხლის დარღვევასაც. ამ შემთხვევაში, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის კოდექსის 173-ე მუხლი გამოყენებულ იქნა, როგორც ფორმალური საფუძველი, პოლიტიკური დევნის „კანონიერების“ საფარველის შექმნისათვის. 

2.3. სამართლიანი სასამართლოს უფლების მიზანმიმართული უგულვებელყოფა 

აფგან სადიგოვის საქმის განხილვა კვირა დღეს, გამთენიისას (03:00-04:00 საათზე), წარმოადგენს სამართლიანი სასამართლოს უფლების არსებით დარღვევას. უპირველესად, ეროვნული კანონმდებლობის თანახმად, კერძოდ, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 247-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული დაკავების დროს დაკავებული პირი პირველი შესაძლებლობისთანავე, მაგრამ არაუგვიანეს 24 საათისა, წარედგინება სასამართლოს.²⁰ შესაბამისად, 24 საათიანი დროითი ჩარჩო (რომელიც შეიძლება დამატებითი 24 საათით გახანგრძლივდეს) წარმოადგენს ზღვარს და არა განხილვის დროის თვითნებურად შერჩევის შესაძლებლობას სხვა პროცედურული გარანტიების არსებითი დარღვევის საპირწონედ. სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის ვადის განსაზღვრისას არსებითად მნიშვნელოვანია დაცვის უფლების ეფექტიანი რეალიზების საკითხისთვის ცენტრალური როლის მინიჭება. 

აფგან სადიგოვის საქმეში სამართალდამცავი უწყებისა და სასამართლოს მოქმედებათა თანხვედრა მართლმსაჯულების სისტემას წარმოაჩენდა როგორც რეპრესიულ სადამსჯელო მექანიზმს. კვირა დღეს, გამთენიის 3-4 საათზე, ფორსირებულ რეჟიმში, საქმის განხილვის ობიექტური საჭიროება არ არსებობდა. ამასთან, სასამართლოს მიერ სადიგოვთან დაკავშირებული უფლებრივი კონტექსტის სრული უგულვებელყოფა აღნიშნული პროცესის პოლიტიკურად მოტივირებულობაზე მიუთითებს. 

2.4 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეების წარმოება, როგორც პოლიტიკური ზეწოლის ინსტრუმენტი 

1 აფგან სადიგოვის პოსტი: „Wherever there is a dictatorship, police officers are ready to sell and trample everything for a salary and a police uniform and they do it with love, dedication, and pride.“[ იქ, სადაც დიქტატურაა, პოლიციელები მზად არიან ხელფასისა და „პაგონების“ სანაცვლოდ ყველაფერი გაყიდონ და ფეხქვეშ გათელონ და ამას სიამოვნებით, მთელი გულით და სიამაყით აკეთებენ.] იხ: https://www.facebook.com/photo?fbid=34690067753971752&set=a.119480608123908 [05.04.2026].

2 ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი,  მუხლი 173. სამართალდამცავი ორგანოს თანამშრომლის, სამხედრო მოსამსახურის, სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურის თანამშრომლის, აღსრულების პოლიციელის, სპეციალური პენიტენციური სამსახურის, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის ან ამავე სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის − დანაშაულის პრევენციის, არასაპატიმრო სასჯელთა აღსრულებისა და პრობაციის ეროვნული სააგენტოს მოსამსახურის ან მასთან გათანაბრებული პირის კანონიერი განკარგულებისადმი ან მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობა, ან ამ პირის მიმართ სხვა კანონსაწინააღმდეგო ქმედების განხორციელება.

3  შინაგან საქმეთა სამინისტრო, განცხადება, 05.04.2026, იხ: https://police.ge/news/shinagan-sakmeta-saministros-gantskhadeba-45/10735 [05.04.2026].

4 სოციალური სამართლიანობის ცენტრი, სტრასბურგის სასამართლომ დროებითი ღონისძიების ფარგლებში აფგან სადიგოვის ექსტრადიცია საბოლოოდ შეაჩერა, 28.02.2025, იხ: https://socialjustice.org.ge/ka/products/strasburgis-sasamartlom-droebiti-ghonisdziebis-farglebshi-afgan-sadigovis-ekstraditsia-sabolood-sheachera?fbclid=IwY2xjawQ_KqBleHRuA2FlbQIxMABicmlkETEwQTd1c1RXSTlmb2xWM2Jac3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHku8ouSgnV7VSAwEsU0dlHjutrred1aeHLpWJ5q8bPzATXHCeE3tFQNkad2Z_aem_pnSVrmSevZ1vGFMYTQjJdw [05.04.2026].

5 სოციალური სამართლიანობის ცენტრის ხელმძღვანელის, თამთა მიქელაძის, განცხადება, 05.04.2026, იხ: https://www.facebook.com/tamta.mikeladze/posts/pfbid02VkHowzjekXzmouxUGZevfucbPG1RaVHUNDM9ypmSFyHd1ztx7ZpAw98C3AYjjufrl [05.04.2026].

6  The European Court of Human Rights, Interim measures, 03.2024, იხ: https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/fs_interim_measures_eng [05.04.2026].

7  შინაგან საქმეთა სამინისტრო, განცხადება, 05.04.2026, იხ: https://police.ge/news/shinagan-sakmeta-saministros-gantskhadeba-45/10735 [05.04.2026].

8 Artico v. Italy, Application no. 6694/74, 13.05.1980, § 33.

9  Mamatkulov and Askarov v. Turkey, Applications nos. 46827/99 and 46951/99, 04.02.2005, §§ 128-129.

10  Paladi v. Moldova [GC], Application no. 39806/05, 10.03.2009, § 89.

11  სოციალური სამართლიანობის ცენტრი, სტრასბურგის სასამართლომ დროებითი ღონისძიების ფარგლებში აფგან სადიგოვის ექსტრადიცია საბოლოოდ შეაჩერა, 28.02.2025, იხ: https://socialjustice.org.ge/ka/products/strasburgis-sasamartlom-droebiti-ghonisdziebis-farglebshi-afgan-sadigovis-ekstraditsia-sabolood-sheachera?fbclid=IwY2xjawQ_KqBleHRuA2FlbQIxMABicmlkETEwQTd1c1RXSTlmb2xWM2Jac3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHku8ouSgnV7VSAwEsU0dlHjutrred1aeHLpWJ5q8bPzATXHCeE3tFQNkad2Z_aem_pnSVrmSevZ1vGFMYTQjJdw [05.04.2026].

12  Paladi v. Moldova [GC], Application no. 39806/05, 10.03.2009, §90.

13  Paladi v. Moldova [GC], Application no. 39806/05, 10.03.2009, §90.

14  საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 17.

15  ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია, მუხლი 10.

16  აფგან სადიგოვის პოსტი: „Wherever there is a dictatorship, police officers are ready to sell and trample everything for a salary and a police uniform and they do it with love, dedication, and pride.“[ იქ, სადაც დიქტატურაა, პოლიციელები მზად არიან ხელფასისა და „პაგონების“ სანაცვლოდ ყველაფერი გაყიდონ და ფეხქვეშ გათელონ და ამას სიამოვნებით, მთელი გულით და სიამაყით აკეთებენ.] იხ: https://www.facebook.com/photo?fbid=34690067753971752&set=a.119480608123908 [05.04.2026].

17  Savva Terentyev v. Russia, Application no. 10692/09, 28.08.2018, §§ 75-76.

18 შდრ. Chkhartishvili v. Georgia, Application no. 31349/20, 11/05/2023), §89. ციტ: Hyde Park and Others v Moldova  (nos. 5 and 6), Application nos. 6991/08 and 15084/08, 14.09.2010, § 43; Nilsen and Johnsen v Norway [GC], Application nos. 23118/93, 25.11.1999, §§ 52–53.

19  შდრ. Chkhartishvili v. Georgia, Application no. 31349/20, 11/05/2023.

20 ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი, 247.1 მუხლი.

21  საია და სხვები, ადამიანის უფლებების კრიზისი საქართველოში 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდგომ, 2025, იხ: https://admin.gyla.ge/uploads_script/publications/pdf/%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%A3%E1%83%A4%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%99%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98%20%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A8%E1%83%98.pdf [05.04.2026].

22  საქართველოს კანონი საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში ცვლილების შეტანის შესახებ, იხ: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6541230?publication=0 [05.04.2026].